Yas Süreci: Kayıplarla Başa Çıkmak ve İyileşmek
Yas Nedir? Sadece Ölümle mi İlgilidir?
Yas, sevilen birinin ölümü, boşanma, ayrılık, iş kaybı, sağlık kaybı, düşük yapma veya evcil hayvanın ölümü gibi her türlü önemli kayba karşı verilen doğal, evrensel ve çok boyutlu bir tepkidir. Yas bir hastalık değildir; iyileşmek için yaşanması gereken bir süreçtir.
Yasın 5 Evresi (Kübler-Ross Modeli)
Yas süreci kişiden kişiye değişmekle birlikte, genellikle şu aşamaları içerir:
- İnkar: Şok etkisiyle durumu kabullenememe. "Bu gerçek olamaz", "O ölmedi, bir yanlışlık var" düşünceleri hakimdir. Bu evre, kişinin ani acıyla başa çıkabilmesi için geçici bir savunma mekanizmasıdır.
- Öfke: "Neden ben?", "Neden o?", "Doktorlar neden kurtaramadı?" gibi sorularla öfke dışa (Tanrı'ya, doktorlara, aileye) veya içe yansıtılır.
- Pazarlık: Kaybı geri getirmek veya acıyı hafifletmek için "keşke"li cümleler kurulur. "Keşke onu doktora daha erken götürseydim..."
- Depresyon: Kaybın gerçekliği tam olarak idrak edilir. Derin üzüntü, ağlama krizleri, iştah/uyku bozuklukları, hayattan zevk alamama ve içe kapanma görülür.
- Kabullenme: Kaybın geri gelmeyeceği gerçeğiyle barışılır. Acı hala vardır ancak kişi artık bu yeni gerçeklikle yaşamayı, plan yapmayı ve hayata devam etmeyi öğrenmeye başlar.
Bu evreler sırasıyla yaşanmayabilir, kişi evreler arasında gidip gelebilir.
Yas Ne Zaman Sorun Haline Gelir? (Komplike Yas)
Normal yas süreci genellikle 6-12 ay içinde yoğunluğunu kaybeder. Ancak şu durumlarda "Patolojik" veya "Komplike Yas"tan söz edilebilir:
- Kayıptan en az 6 ay geçmesine rağmen acının ilk günkü şiddetini koruması.
- Ölen kişiyi takıntılı şekilde düşünme veya hatırlatan her şeyden aşırı kaçınma.
- Sürekli inkar veya ölümü kabullenememe.
- Hayata dair anlamsızlık hissi ve intihar düşünceleri.
- Günlük işlevselliğin (iş, özbakım) tamamen bozulması.
Bu belirtiler varsa, yas süreci tıkanmış demektir ve profesyonel bir destek almak gerekir. Yas terapisi, kişinin kaybıyla vedalaşmasına, duygularını işlemesine ve kayıptan sonraki hayata uyum sağlamasına yardımcı olur.